⏰ Leestijd: 7 minuten

Alexander Rueb, notaris en partner bij Verhees Notarissen, wordt dit jaar vijfenzestig. Hij zal daarom per 1 juli het stokje doorgeven, stoppen als notaris en terugtreden als partner bij Verhees Notarissen. Hij kijkt terug op een mooie loopbaan in het notariaat die begon met een dubbele studie civiel en notarieel recht in Leiden.

Wat zijn de grootste veranderingen die u heeft meegemaakt binnen het notariaat?

‘Wanneer ik kijk naar ons kantoor, is dat de fusie met Sandtlaan Notarissen. Voor mij is dat één van de beste beslissingen geweest die ik in mijn notariële leven heb gemaakt. Als je kijkt naar het notariaat in het algemeen dan is met name de grote onderlinge concurrentie op het gebied van prijsstelling een grote verandering. We hebben natuurlijk tot jaren geleden met vaste tarieven gewerkt voor onder meer het onroerend goed. Dat is losgelaten en dat heeft ertoe geleid dat de notariële tarieven voor wat betreft onroerend goed transacties omlaag zijn gegaan.’

Loslaten vaste tarieven onroerend goed

‘In de crisisjaren zijn sommige kantoren zo laag gaan zitten dat ze min of meer onder de kostprijs zijn gaan werken. Wij hebben ons daardoor nooit gek laten maken, maar het loslaten van vaste tarieven voor het onroerend goed is zonder meer een hele grote verandering in het notariaat geweest.’

‘Een andere verandering van de laatste jaren is dat we op dit moment zien dat de akte minder belangrijk wordt en dat de adviespraktijk een veel grotere rol is gaan spelen. De akte is het eindproduct, maar eigenlijk is het veel belangrijker wat eraan vooraf is gegaan.’

Wordt dat advies ook belangrijker doordat meer mensen online hun aktes regelen?

‘Dat speelt ook mee. Als je online iets afsluit betekent het eigenlijk dat je een min of meer standaard contract krijgt. Maar wat ik juist belangrijk vind is dat je als notaris eerst een goed gesprek met iemand hebt. Zo kun je inventariseren wat nou precies de wensen zijn. Het kan dan alsnog dat er een standaard contract uit komt rollen, maar als je een standaard als uitgangspunt neemt, dan heb je kans dat bepaalde wensen of situaties niet onderkend worden en dus niet geregeld zijn. Dat vind ik het gevaar van alles online doen.’

Plezierig verder kijken dan stuk papier

‘Wij plannen bij Verhees Notarissen altijd drie kwartier voor een levering met een hypotheek. Niet omdat we dat voor die akte nodig hebben, maar om juist wat ruimte te scheppen om met mensen over andere dingen te praten. We snijden met een koper ook de privésituatie aan. Of cliënten getrouwd zijn in algehele gemeenschap van goederen of juist op huwelijkse voorwaarden, of ze een testament hebben, dat soort onderwerpen. Mijn ervaring is dat mensen dat niet als belastend ervaren. Integendeel, ze vinden het plezierig dat er verder wordt gekeken dan alleen dat stuk papier dat op tafel ligt. Daar kom je niet aan toe als je online een akte invult en dat ergens gaat tekenen. Er zullen altijd kantoren zijn die aktefabrieken zijn. Maar ik denk dat geleidelijk aan de focus steeds meer komt te liggen op advieswerk.’

Komt er dan ook meer een tweedeling in notariskantoren? Kantoren die zich focussen op alleen de aktes en kantoren die focussen op advies?

‘Ik denk dat die ontwikkeling al lang gaande is, er zijn echt kantoren die altijd gefocust zijn geweest op veel onroerend goed zaken. Die kantoren hadden het ook in de crisisperiode erg moeilijk. Wij hebben toch altijd het kantoor draaiende kunnen houden doordat we ook heel veel ander werk hebben.’

Hoe kijkt u naar 2018? Wat voor een jaar wordt dat voor het notariaat?

‘Voor mij persoonlijk wordt het maar een half jaar, haha. Maar voor het notariaat in zijn geheel is dat heel moeilijk te zeggen. Na de crisis is er een enorme opleving van onroerend goed geweest. Nu is het zover dat zelfs makelaars een voorraadprobleem hebben. Dus mijn verwachting is dat de onroerend goed markt wel wat zal terugzakken.’

Meer zaken buiten onze corebusiness

‘Verder krijgen we als notarissen ook steeds meer zaken op ons bord die buiten onze corebusiness vallen. Onderzoek naar herkomst van gelden bijvoorbeeld of controleren of mensen geen crimineel verleden hebben. Er komt steeds meer op ons af van overheidswege, we krijgen in toenemende mate een controlerende functie. Ik vind die verandering heel hard gaan.’

Wordt dat ook steeds meer?

‘Dat denk ik wel en het wordt ook ingegeven door allerlei ontwikkelingen. Witwaspraktijken en terrorisme onder andere. Het is triest dat het allemaal nodig is. Wij hebben het gevoel dat er van overheidswege steeds meer op het bord van de notaris wordt gelegd. Ik wil niet zeggen dat het me zorgen baart, maar het is een verschuiving van onze focus.’

Dat betekent ook dat u meer tijd kwijt bent met iedere akte?

‘Ja, er is een sanctielijst bijvoorbeeld. Als je de regelgeving helemaal exact naleeft moet je eigenlijk bij iedereen voor wie je een zaak in behandeling hebt, controleren of diegene op de sanctielijst staat. Dat is een enorme verzwaring van onze taak, dat hakt er best wel in. De tarieven staan onder druk en er komen steeds meer wettelijke verplichtingen bij, waarvan het nut lastig valt uit te leggen aan cliënten.’

Wat zijn de belangrijkste tips die u cliënten kan meegeven?

‘Stap af van het idee dat zodra je een notariskantoor binnenloopt het meteen geld kost. Laat dat geen rem zijn om contact met een notaris te zoeken. Alle checks en oriënterende gesprekken die we in een half uur kunnen doen zijn gratis. Pas als er uit een dergelijk gesprek een opdracht voortvloeit, worden er kosten in rekening gebracht. Het is in dat geval altijd mogelijk om tevoren een kostenopgave te vragen.’

Houd je privésituatie in de gaten

‘Een andere belangrijke tip is: houd je privésituatie in de gaten en laat regelmatig datgene wat je in het verleden hebt laten vastleggen even controleren. Een soort APK. En dat geldt ook voor ondernemingen. Misschien moet de notaris zelf ook wat meer initiatief nemen op dat gebied en naar de cliënten toe gaan zoals accountants dat ook doen. Gewoon zeggen: schikt het als ik langskom om over je statuten en structuur te praten?’

Dat gebeurt nu nog niet?

‘Nee, te weinig. Het zit notarissen ook niet echt in het bloed. Wel om te netwerken, maar niet om één op één cliënten te benaderen. Er is een andere mindset nodig om dat te gaan doen. Je moet je daarbij wel altijd afvragen wie je wel en wie je niet zou moeten benaderen.’

Kan een notaris dat initiatief ook nemen bij privécliënten?

‘Dan moet je toch voorzichtiger zijn. Stel dat een echtpaar vijf jaar geleden een testament heeft gemaakt en je zou die mensen actief aanschrijven, dan is het niet prettig als blijkt dat ze gescheiden zijn of als één van beiden is overleden. Je moet je dus bedenken of het aanschrijven wel acceptabel is. De privacygevoeligheid is daar beduidend groter dan bij ondernemingen. We proberen cliënten wel te abonneren op een gratis digitale nieuwsbrief. Die nieuwsbrief komt maximaal vier keer per jaar uit en op die manier proberen we mensen binnen beeld te houden. Het werkt ook als een reminder om over dingen na te denken en daarover advies te vragen.’

Hoe vaak moeten mensen hun testament laten checken?

‘Wij adviseren in principe één keer in de vier of vijf jaar. Of als er wezenlijke dingen veranderen in de privésituatie. Zoals ziekte, de financiële situatie, huwelijksspanningen of een kind waarmee problemen zijn.’

Waar wilt u cliënten voor waarschuwen?

‘Waarschuwen klinkt alsof er rare dingen gebeuren en dat is niet zo. Maar ik zou mensen er wel op willen attenderen, met name om fiscale redenen, om regelmatig die controle te laten doen. Alert zijn op ontwikkelingen en vooral niet schromen om contact op te nemen. Niet denken dat er meteen een tellertje gaat lopen. Dat is er niet en dat is er eigenlijk ook nooit geweest.’

Wat zijn de belangrijkste veranderingen die net hebben plaatsgevonden? Of binnenkort gaan plaatsvinden?

‘Het nieuwe huwelijksvermogensrecht dat per 1 januari 2018 in werking is getreden is belangrijk. Hierdoor ontstaat er, als er geen huwelijkse voorwaarden worden opgesteld, geen algehele gemeenschap van goederen maar een beperkte gemeenschap.’

Huwelijksvermogensrecht

‘Waar we ook veel aandacht aan geven is het levenstestament. Dat is eigenlijk een algehele volmacht. Omdat we in toenemende mate gevallen meemaken van hersenbloedingen en bijvoorbeeld alzheimer op jongere leeftijd. Een jaar geleden had ik een mevrouw aan tafel van achtendertig jaar, die al de eerste signalen van alzheimer had. Toen heb ik gezegd: het is een heel naar onderwerp maar maak nu een levenstestament. Nu kun je het nog doen. Dat heeft ze uiteindelijk ook gedaan. Zo kun je voorkomen dat bij het verergeren van die ziekte een onderbewindstelling van het vermogen via de kantonrechter moet worden geregeld.’

Is het met het nieuwe huwelijksvermogensrecht belangrijker of minder belangrijk om dingen vast te laten leggen bij de notaris?

‘Belangrijker. Tot één januari rolde alles gewoon in één pot als je trouwde. Nu blijft wat je bij de huwelijksvoltrekking hebt van jou en wat je tijdens het huwelijk verkrijgt wordt gemeenschap van goederen, in hoofdlijn, want het ligt natuurlijk allemaal wel wat ingewikkelder en genuanceerder. Juist omdat het systeem complexer is geworden is het belangrijker om goed voorgelicht te worden. Dat leidt niet altijd tot het maken of aanpassen van de huwelijksvoorwaarden, maar het leidt er wel toe dat men zich beter realiseert wat de vermogensrechtelijke gevolgen van een huwelijk of van een geregistreerd partnerschap zijn.’

Tot 1 januari 1 pot als je trouwde

‘Het niet maken van huwelijkse voorwaarden of een testament moet eigenlijk ook een bewuste keuze zijn. Dat houd ik mensen ook altijd voor. Als je niets regelt, wees je er dan van bewust wat de gevolgen zijn en zorg dat het een bewuste keuze is. Dat is een bewustwordingsproces.’